9.การพัฒนาระบบส่งเสริมการเกษตร (ด้านพืช) ของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (การส่งเสริมการเกษตรในรูปแบบแปลงใหญ่)

การพัฒนาระบบส่งเสริมการเกษตร (ด้านพืช) ของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์
(การส่งเสริมการเกษตรในรูปแบบแปลงใหญ่)

ตามที่กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ มีนโยบายปรับระบบส่งเสริมการเกษตร ซึ่งดำเนินการนำร่องใน 3 ด้าน ประมง ปศุสัตว์ และด้านพืช สำหรับด้านพืช กรมส่งเสริมการเกษตรได้จัดทำแนวทางการดำเนินงาน “ปรับระบบส่งเสริมการเกษตรด้านพืช” โดยมีรายละเอียด ดังนี้

1. เน้นใช้พื้นที่เป็นศูนย์กลางการพัฒนา (Area – based) บริหารจัดการโดยกลไกชุมชนและศูนย์บริการและถ่ายทอดเทคโนโลยีทางการเกษตรประจำตำบล(ศบกต.) เป็นเครื่องมือในการดำเนินงาน
2. รวมกลุ่มเกษตรกรรายย่อยในพื้นที่ใกล้เคียงกันให้เป็นแปลงเดียวกันเพื่อให้เกิดพื้นที่เป็นฟาร์มใหญ่ที่สามารถบริหารจัดการการผลิตได้อย่างมีประสิทธิภาพ
3. เกษตรกรไม่เสียสิทธิ์ในการเป็นเจ้าของที่ดินและการตัดสินใจด้านการผลิตต่าง ๆ และสมัครใจเข้าร่วมโครงการ
4. มีนักส่งเสริมการเกษตรที่ได้รับการพัฒนาแล้วทำหน้าที่เป็น “ผู้จัดการการเกษตรในพื้นที่” ส่งเสริมเกษตรกรรายย่อยให้มีการรวมตัวกันและช่วยในการวางแผนตลอดห่วงโซ่อุปทาน (Supply chain) และสร้างกระบวนการเรียนรู้ เพื่อพัฒนาให้เกษตรกรสามารถเป็นผู้จัดการได้ด้วยตนเองในอนาคต
5. หน่วยงานวิชาการในพื้นที่สนับสนุนเทคโนโลยีเฉพาะทางและมาตรฐานการผลิตสินค้าเกษตร
6. แนวทางในการดำเนินงาน

  • 6.1 แต่งตั้งคณะกรรมการพัฒนาระบบส่งเสริมการเกษตร (ระดับกระทรวงฯ)และคณะกรรมการบูรณาการงานส่งเสริมการเกษตรระดับจังหวัด เพื่อวางกรอบแนวทางการดำเนินงานและบูรณาการการทำงานร่วมกัน
  • 6.2 กรมส่งเสริมการเกษตรคัดเลือกพื้นที่ 200 พื้นที่ กำหนดพืช 4 ชนิด ได้แก่ ข้าว ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ มันสำปะหลัง และไม้ผลเพื่อดำเนินเป็นพื้นที่นำร่อง
  • 6.3 สำนักงานเกษตรอำเภอ ร่วมกับ ศบกต.และอปท. คัดเลือกสินค้าและพื้นที่เป้าหมายในการพัฒนา
  • 6.4 ผู้จัดการการเกษตรดำเนินการ
    • 1) สร้างความเข้าใจผู้เกี่ยวข้อง ร่วมกันวิเคราะห์พื้นที่และทิศทางพัฒนา
    • 2) ร่วมกับกลไกชุมชนคัดเลือกเกษตรกร รวมกลุ่มการผลิต โดยเน้นการรวมพื้นที่เพื่อการผลิต
    • 3) ร่วมกับกลุ่ม วางแผนการผลิต การตลาด การเรียนรู้ของกลุ่มและจัดทำแผนปฏิบัติงาน (Action Plan)โดยเชื่อมโยงหน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้องสนับสนุนการดำเนินงาน
    • 4) ติดตามการดำเนินงานตามแผน

ผลการดำเนินงาน (ข้อมูล ณ 30 ตุลาคม 2558)

ความก้าวหน้าในการดำเนินงานการส่งเสริมการเกษตรในรูปแบบแปลงใหญ่ที่ได้ดำเนินการไปแล้ว คือ

1. สัมมนาเชิงปฏิบัติการเพื่อกำหนดแนวทางในการดำเนินงานและติดตามประเมินผล ระหว่างวันที่ 18 – 20 กุมภาพันธ์ ณ โรงแรมมารวย การ์เด้น กรุงเทพมหานคร

2. สัมมนาเชิงปฏิบัติการเพื่อชี้แจงทำความเข้าใจในการดำเนินงานส่งเสริมการเกษตรในรูปแบบ แปลงใหญ่ให้แก่เจ้าหน้าที่และผู้เกี่ยวข้อง ในวันที่ 7 เมษายน 2558 ณ โรงแรมมารวยการ์เด้น กรุงเทพมหานคร

3. อบรมและสร้างวิทยากรหลัก (core team) ในวันที่ 21-23 เมษายน 2558 ณ โรงแรมมารวย การ์เด้น กรุงเทพมหานคร

4. ประชุมเตรียมการจัดทำแนวทางและหลักสูตรในการพัฒนาผู้จัดการพื้นที่การส่งเสริมการเกษตร ในรูปแบบแปลงใหญ่ ในวันที่ 24 เมษายน 2558 ณ กองวิจัยและพัฒนางานส่งเสริมการเกษตร

5. ประชุมเพื่อเตรียมการพัฒนาหลักสูตรการฝึกอบรมผู้จัดการพื้นที่การเกษตรในรูปแบบแปลงใหญ่ ในวันที่ 18 พฤษภาคม 2558 ณ กองวิจัยและพัฒนางานส่งเสริมการเกษตร

6. อบรมผู้จัดการพื้นที่ จำนวน 219 คน ในพื้นที่สำนักส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรเขต 1-9 ระหว่างวันที่ 22 พ.ค. 58– 12 มิ.ย. 58

7. ประชุมเพื่อจัดทำตัวชี้วัด และประเด็นการติดตามการดำเนินงานส่งเสริมการเกษตรในรูปแบบ แปลงใหญ่ เมื่อวันที่ 16 มิถุนายน 2558ณ กองวิจัยและพัฒนางานส่งเสริมการเกษตร

8. ประชุมถอดองค์ความรู้การดำเนินงานแปลงใหญ่ เมื่อวันที่ 16 มิถุนายน 2558 ณ กองวิจัยและพัฒนางานส่งเสริมการเกษตร

9. ประชุม Core Team ส่วนกลาง ในวันที่ 25 มิถุนายน 2558 ณ กองวิจัยและพัฒนางานส่งเสริมการเกษตรเพื่อสรุปผลการเข้าร่วมการจัดฝึกอบรมผู้จัดการระดับพื้นที่ของเขต ครั้งที่ 1 (สสข. 9 เขต) และร่วมวางแผนแนวทางการดำเนินการจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้และการจัดฝึกอบรมผู้จัดการระดับพื้นที่ของเขต ครั้งที่ 2

10. ประชาสัมพันธ์เปิดตัวแปลงใหญ่ สำนักส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรเขต และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจัดงานวันเปิดตัวและการถ่ายทอดเทคโนโลยีการเกษตรรูปแบบแปลงใหญ่ และจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างผู้จัดการพื้นที่ ณ ศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร ดำเนินการครบทั้ง 9 เขต

11. การจัดส่งแผนปฏิบัติงานรายแปลง 219 จุด ครบทั้ง 9 เขต

12. การคัดเลือกการดำเนินงานแปลงใหญ่เพื่อนำเสนอผลงานในการสัมมนาวิชาการ กองวิจัยและพัฒนางานส่งเสริมการเกษตรร่วมกับสำนักส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรเขต ที่ 1-9 คัดเลือกการดำเนินงาน แปลงใหญ่เพื่อนำเสนอผลงานในการสัมมนาวิชาการ วันที่ 9-11 กันยายน 2558 ณ โรงแรมแอมบาสเดอร์ ซิตี้ จอมเทียน จังหวัดชลบุรี

14. การจัดอบรมผู้จัดการพื้นที่ ครั้งที่ 2 เพื่อเพิ่มเติมความรู้ แลกเปลี่ยนประสบการณ์ สรุปบทเรียน ปัญหาอุปสรรค ข้อเสนอแนะ

  • 14.1 สำนักส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 2 จังหวัดราชบุรี  กำหนดจัดอบรม วันที่ 6-7 สิงหาคม 2558
  • 14.2 สำนักส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 3 จังหวัดระยอง กำหนดจัดอบรม วันที่ 3-5 กันยายน 2558
  • 14.3 สำนักส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 4 จังหวัดขอนแก่น กำหนดจัดอบรม วันที่ 20-21 สิงหาคม 2558
  • 14.4 สำนักส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 5 จังหวัดสงขลา กำหนดจัดอบรม วันที่ 5-6 กันยายน 2558
  • 14.5 สำนักส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 6 จังหวัดเชียงใหม่ กำหนดจัดอบรม วันที่ 25-27 สิงหาคม 2558
  • 14.6 สำนักส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 7 จังหวัดนครราชสีมา กำหนดจัดอบรม วันที่ 27 – 28 สิงหาคม 2558

ให้สำนักงานเกษตรจังหวัด จัดทำสรุปบทเรียนของแปลงใหญ่ตั้งแต่ความเป็นมาของแปลงใหญ่ วิธีการดำเนินงานของแปลงใหญ่ ปัญหาและข้อเสนอแนะของแปลงใหญ่ เพื่อใช้ในการปรับปรุงพัฒนาในปีต่อไป ส่งให้กองวิจัยฯ

15. การฝึกอบรม “การพัฒนาทักษะของผู้จัดการแปลงตามระบบส่งเสริมการเกษตรแบบแปลงใหญ่” กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ได้มอบหมายให้กรมส่งเสริมการเกษตร ร่วมเป็นวิทยากรบรรยายในหลักสูตรการฝึกอบรม “การพัฒนาทักษะของผู้จัดการแปลงตามระบบส่งเสริมการเกษตรแบบแปลงใหญ่”ตามโครงการพัฒนาทักษะของผู้จัดการแปลงตามระบบการส่งเสริมการเกษตรแปลงใหญ่ ซึ่งมีสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรและสำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัด ในฐานะฝ่ายเลขานุการคณะอนุกรรมการพัฒนา การเกษตรและสหกรณ์ ของจังหวัด ร่วมกับสำนักแผนงานและโครงการพิเศษ สำนักปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เป็นผู้รับผิดชอบโครงการ กำหนดจัดฝึกอบรมระหว่างวันที่ 19 สิงหาคม 2558 – 5 กันยายน 2558 ณ จังหวัดต่างๆ ใน 4 ภูมิภาค (ขอนแก่น สุราษฎร์ธานี ชลบุรี และเชียงใหม่)

16. นำเสนอผลงานในการดำเนินงานการส่งเสริมการเกษตรในรูปแบบแปลงใหญ่ วันที่ 9 กันยายน 2558 ณ โรงแรมแอมบาสเดอร์ ซิตี้ จอมเทียน อำเภอสัตหีบ จังหวัดชลบุรี

17. กรมส่งเสริมการเกษตรจัดฝึกอบรมหลักสูตรการพัฒนาผู้จัดการพื้นที่ส่งเสริมการเกษตรแปลงใหญ่ ระหว่างวันที่ 13-15 กันยายน ณ โรงแรมเชียงใหม่ ออร์คิด อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ เป้าหมายผู้จัดการพื้นที่ 219 คน และ Core Team เพื่อให้ความรู้ในเรื่องการดำเนินงานการส่งเสริมการเกษตร ในรูปแบบแปลงใหญ่ และสรุปการดำเนินงานในแต่ละจุด

18. กองวิจัยและพัฒนางานส่งเสริมการเกษตร ร่วมกับสำนักพัฒนาการถ่ายทอดเทคโนโลยี และสำนักส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 6 จังหวัดเชียงใหม่ จัดฝึกอบรมหลักสูตรการพัฒนาผู้จัดการส่งเสริมการเกษตรแปลงใหญ่ ระหว่างวันที่ 13-15 กันยายน 2558 ณ ห้องประชุม ชั้น 3 โรงแรมเชียงใหม่ ออร์คิด อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ และในการฝึกอบรมครั้งนี้ได้จัดกิจกรรมอภิปรายคณะเกี่ยวกับการส่งเสริมการเกษตร
ในรูปแบบแปลงใหญ่ใน 4 หัวข้อ ดังนี้

  • 18.1 กระบวนการบริหารจัดการแปลงใหญ่ตลอดห่วงโซ่อุปทาน
  • 18.2 เทคนิคการวิเคราะห์ Supply Chain
  • 18.3 การบูรณาการการทำงานกับหน่วยงานภาคี
  • 18.4 บทบาทผู้จัดการพื้นที่ในการดำเนินงานส่งเสริมการเกษตรในรูปแบบแปลงใหญ่

19. เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม 2558 พลเอกฉัตรชัย สาริกัลยะ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และคณะ ตรวจเยี่ยมติดตามผลการดำเนินงานการส่งเสริมการเกษตรในรูปแบบแปลงใหญ่ (มันสำปะหลัง) ในพื้นที่อำเภอขานุวรลักษบุรี จังหวัดกำแพงเพชร

20. จัดทำโครงการและงบประมาณ ปี 2559

21. จัดทำคู่มือการดำเนินงานโครงการ ปี 2559

22. จัดนิทรรศการการดำเนินงานส่งเสริมการเกษตรในรูปแบบแปลงใหญ่ในงานวันที่ระลึกวันคล้าย วันสถาปนากรมส่งเสริมการเกษตรครบรอบปีที่ 48 ณ อาคาร 1 กรมส่งเสริมการเกษตร ประเด็นสำคัญ ในการนำเสนอ ได้แก่ นโยบายการลดต้นทุนการผลิตและเพิ่มโอกาสในการแข่งขัน (การลดต้นทุน การเพิ่มผลผลิตต่อหน่วย การบริหารจัดการ และการตลาด) การบูรณาการงานลงในแปลงใหญ่ (โครงการกรมส่งเสริมการเกษตร และหน่วยงานอื่น) การสร้างผู้จัดการให้เก่ง มีเกษตรกรแกนนำเป็นผู้ช่วย และให้เกษตรกรร่วมกันบริหารจัดการ

23. จัดทำตัวชี้วัดการดำเนินงานส่งเสริมการเกษตรในรูปแบบแปลงใหญ่ของกรมส่งเสริมการเกษตร ซึ่งมี 4 ตัวชี้วัดหลัก ได้แก่

  • 23.1 การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร (เทียบกับเป้าหมายการพัฒนา)
  • 23.2 การรวมกลุ่มผู้ผลิต
  • 23.3 การบูรณาการการดำเนินงาน
  • 23.4 บทบาทผู้จัดการพื้นที่ (ความคาดหวังต่อผู้จัดการพื้นที่)